Goitia: Disiplina ang Sandigan ng Republika, May Tamang Lugar ang Pagtutol

KAPAG ang isang aktibong opisyal ng militar tulad ni Audie A. Mongao ay hayagang nagbawi ng personal na suporta sa Pangulong Ferdinand Marcos Jr., hindi ito simpleng usapin ng malayang pagpapahayag. Ito ay usapin ng posisyon at pananagutan.
“Sa isang demokrasya, karapatan ng mga sibilyan ang tumutol,” ani Chairman Emeritus Dr. Jose Antonio Goitia.
“Ngunit kapag ikaw ay naka-uniporme, mas makitid ang espasyong ginagalawan mo. Iyon ang presyo ng disiplina.”
Hindi ito teknikalidad. Ang malinaw na hangganang ito ang nagpoprotekta sa republika laban sa kaguluhang nagsisimula kapag inuuna ang personal na opinyon kaysa tungkulin.
May mga pahayag na hindi hiwalay sa kanilang timing. Noong Enero 9, binawi ni Colonel Mongao ang kanyang suporta sa Pangulo. Dalawang araw lamang ang pagitan mula sa mass oath-taking ng mga bagong heneral noong Enero 7, kung saan hindi siya kabilang. Sa ganitong pagkakasunod, natural lamang na magtanong: ito ba ay prinsipyo, o personal na hinanakit?
Ang kapangyarihan ng Pangulo bilang Commander in Chief ay hindi nakabatay sa personal na pagsang-ayon ng sinumang opisyal, anuman ang ranggo o haba ng serbisyo. Ito ay nagmumula sa Saligang Batas at sa soberanong mandato ng sambayanang Pilipino.
“Ang moral na kapangyarihan ay hindi inaangkin,” wika ni Goitia. “Ito ay ibinibigay ng batas, inaalagaan ng mga institusyon, at hinahatulan ng kasaysayan.”
Kapag ang personal na saloobin ay inilalagay bilang moral na pamantayan laban sa sibilyang pamahalaan, nasisira ang balangkas ng Konstitusyon na sinumpaang pangalagaan ng sandatahang lakas.
Ang tugon ng pamunuan ng militar ay malinaw at may pagpipigil. Kinumpirma ni Michael G. Logico, Commander ng Training Command, na si Colonel Mongao ay pansamantalang inalis sa kanyang puwesto habang iniimbestigahan, kaugnay ng posibleng pananagutang administratibo at legal sa kanyang pahayag online.
Kasabay nito, nilinaw na patuloy ang pakikipag-ugnayan sa opisyal at ang pagbibigay ng kinakailangang emosyonal na suporta.
“Lakas ng Sandatahang Lakas ang mahigpit na tuntunin na ipinatutupad nang walang palabas,” ani Goitia. “Magkasabay na tungkulin ng pamunuan ang pananagutan at malasakit.”
Sa kasalukuyang administrasyon, nananatiling tahimik ngunit propesyonal ang Armed Forces of the Philippines, hindi kumakampi sa alinmang panig, at nananatiling tapat sa Konstitusyon. Hindi ginagamit ang command para sa pulitika, at hindi ginagawang simbolo ng pansariling interes ang uniporme.
“Mga katotohanan ito,” wika ni Goitia.
“At hindi ito anyo ng isang institusyong nawalan ng moral na paninindigan.”
Kapag ang mga sundalo ay nahila sa pulitika, ang unang nasasakripisyo ay ang tiwala ng mamamayan sa isang institusyong inaasahang manatiling neutral sa usaping pulitikal.
Hindi na bago ang aral ng kasaysayan. Kapag ang disiplina sa loob ng hanay ay napapalitan ng pansariling interes o pagpapapansin, ang katatagan ng republika ang unang naaapektuhan.
“Ang uniporme ay hindi entablado,” giit ni Goitia. “Ito ay pananagutan.”
Maaaring punahin ang pamahalaan sa sibilyang espasyo. Ngunit kapag ang militar ay nagsalita sa pulitika, nawawala ang linaw ng hangganan at ang tiwala ng bayan.
Hindi ingay ang kailangan ngayon. Ang kailangan ay tahimik na linaw ng isip at paninindigang hindi natitinag.
Matibay ang bansa kapag ang bawat institusyon ay nananatili sa papel na itinakda ng Saligang Batas.
“Diyan nagmumula ang tibay ng ating demokrasya,” pagtatapos ni Goitia, “hindi sa pagsuway, kundi sa disiplina.”
(Richard Mesa)